Susanna Maritz Smit. Kaalvoetvrou wat wegstap vanaf Natal. Op die Voortrekkerpas naby Bergville.

Kaalvoetvrou wat wegstap vanaf Natal.

Op die Voortrekkerpas naby Bergville.

Natal

Wanneer jy voor die monument staan besef jy dat die vrou klein van postuur is. Haar skouers is smal, byna asof sy koud kry in haar gegote gewaad. Sy is geklee in haar Voortrekkerkappie en lang rok. Onder haar rok steek haar fyn kaalvoete uit.

Haar regtervoet trap op ‘n klip. ‘n Mens verwag amper ‘n gebalde vuis of ‘n intimiderende gesig wat luidkeels uitroep, maar alles behalwe. Haar arms hang langs haar sye, verseker nie die lyftaal van ‘n veglustige aktivis nie. Sy het ‘n tipe kyk wat met jare se ondervinding kom. Liefdevol, wys, sag, geduldig en omdat die geskiedenis dit laat deurskemer, maar met ‘n goeie skoot vasberadenheid op.

Beeldhouer was Anton van Wouw

Die kaalvoet vrou is ‘n interessante hartseer storie van Susanna Catherina Smit. Susanna was die suster van Gert Maritz en die vrou van eerwaarde Erasmus Smit wat as die Voortrekkers se predikant opgetree het.

Die groep vroue was deel van Piet Retief se trek wat besluit het om die groen land van Natal as weivelde te kies. Volgens oorlewering het van die Voortrekker-vroue met ‘n Britse kommissaris in ‘n woordewisseling betrokke geraak. Hulle het met hom gestry omdat hulle nie onder Britse gesag wou staan nie en gesê dat vryheid vir hulle meer werd was as hulle lewens. Dit is toe dat Susanna Smit die bekende woorde uiter, “Liewer kaalvoet terug oor die Drakensberge as om onder Britse beheer te staan.” Susanna is egter in die destydse Natal dood, wat beteken dat sy nooit kaalvoet terug oor die Drakensberge geloop het nie. (De Oude Huize)

John Roderick se pos op Monumente Blad volg:

28 Augustus 1798, die geboortedag van Susanna Catharina Maritz, op hierdie dag in die Graaf-Reinet distrik.

Sy was ‘n suster van die Voortrekker leier Gert Maritz, en die eggenote van Erasmus Smit, leraar tydens die Groot Trek. Susanna was ‘n werklik formidabele vrou wat haar haar man wat nie altyd te gesond was tydens die Trek en daarna getrou bygestaan het.

Tydens die Trek het sy dogters naaldwerk (“dinge”) geleer, en ook kinders leers spel, skryf somme maak.

Susanna het net soos Erasmus ook dagboek gehou tydens die Trek. Anders as haar man het sy egter meer persoonlike gevoelens daarin opgeneem en dek dit die periode van 1842 tot 1858. (1) Dit is vandag te sien in die Natalse Argief in Pietermaritzburg.

Susanna word die beste onthou vir haar “werk” gedurende Augustus 1843 toe Henry Cloete, as kommissaris van Natal die streek in besit geneem het.

Dit was sy wat voor gevat het en tesame met 400 ander vroue ‘n onderhoud met Cloete aangevra het. Tydens die onderhoud het sy in die teenwoordigheid van die ander vroue Cloete vertel van hoe swaar hul gelewe op die grens, en hoekom hul getrek het. Die opofferings tydens die Trek, maar meer nog die verliese aan bloed in Natal is breedvoerig aan Cloete uiteengesit. Daarom, (en daarna) het sy gesê dat dit onmoontlik vir die vroue om onder Briste gesag in Natal te lewe, en dat hul eerder Kaalvoet (barevoets) trug oor die Drakensberge sou stap as om onder Britse gesag te staan.

Dit was die idee Voortrekker beweging van die Vrystaat om vir hierdie besondere vrou ‘n monument langs die Retiefspas feitlik op die eskarp van die Drakensberg op te rig.

Die beeld is die van ‘n kaalvoet vrou besig om vanuit Natal terug na die Vrystaat te stap.

Daar is ‘n inskripsie by haar voete wat onder andere lees, “Liewers kaalvoet trug oor die berge.”

Die beeld was geskep deur Alfonso Smuts. Dit was onthul op die 12de Oktober 1977 deur mnr. Fanie Maree.

(In dieselfde omgewing is kan ook die presiese plek gesien word waar die Retief geselskap teen die berg afgetrek het. Spore getrap deur die kakebeenwaens in die klipbanke aldaar kan vandag nog duidelik gesien word.

Hierdie omgewing is ook bekend as Blyde Vooruitsig omrede die Voortrekkers ‘n blye vooruitsig op ‘n nuwe toekoms gehaad het.

Nie ver van dieselfde terein is ook Kerkenberg, waar Debora Retief haar pa se naam op sy verjaarsdag geverf het. Hy was op daardie stadium weg op sy 2de besoek om oor grond te onderhandel.

Hierdie plekke is van groot historiese waarde en gewis die moeite werd om te besoek.)

(1) A. de Villiers. Barrevoets oor Drakensberge.

Perskor-uitgewery. 1975. Bl 31

 *****

John Roderick

1863. Susanna Catherina Maritz, die eggenote van Erasmus Smit. Twee seuns was uit die huwelik gebore, t.w. Salomon en Hermanus Samuel George.

Susanna het haar plek aan Erasmus se sy tydens die Groot Trek volgestaan. Sy het aan die kinders letter-onderwys gegee, en ook Voortrekker dogters leer brei en naaldwerk doen. Daarmee saam het sy ook as die vrou van ‘n huishouding haar plek volgestaan.

Iets omtrent die daadkrag van die vrou spuit duidelik uit die volgende.

Dit was sy gewees wat tydens ‘n vergadering met die Britse hoë kommissaris van Natal aan hom gesê het dat hulle, die Voortrekker vroue eerder kaalvoet terug oor die Drakensberge sal stap as om onder die “Britse hak” te staan.(1) Susanna en haar man het wel nie kaalvoet oor die Drakensberg terugestap nie, maar Natal het wel feitlik leeg getrek van Voortrekkers.

Sy en haar man het ‘n hoewel armoedig, dog eerbiedwaardige lewe in Pietermaritzburg gelei. Sy het haar man getrou versorg, en is ‘n week voor hom oorlede.

Sy was ‘n suster van die Voortrekker leier Gert Maritz gewees.

Ongeveer 60km van Harrismith, en direk wes van die Sterkfonteindam staan ‘n afbeelding van Sussana Smit, dalk beter bekend as die Kaalvoet Vrou Monument.

Dit was gemaak deur Alfonse Smit, en onthul deur mnr. Fanie Maree, die eienaar van die plaas op die 12de Oktober 1977.

Die vrou, (Sussana) se rug is gedraai op Natal, sy is kaalvoet en besig om terug oor die berg na die Vrystaat te stap.

Hierdie besondere historiese terrein is ‘n absolute moet vir ‘n ieder en elk om te besoek.

Daar kan ook gesien word, Retiefspas. Dit is hier waar die geselskap van Piet Retief op Dinsdag die 14de November 1837 teen die Drakensberge afgetrek het.

Erasmus Smit beskryf dit as dat ” In de morgen om 8 ure spanden we de ossen voor de 23 wagens, om de zeer hoge Drakensberg af te rijden. (2). Daardie eerste dag het hul slegs 18 waens daar kon afkry, en het slegs die wa van W. Prinsloo omgeslaan. Die spore, en presiese plek van soos teen die berg afgetrek het staan vandag steeds as getuienis.

In dieselfde omgewing, nie ver van die monument nie is ook die Blyde-Vooruitsig uitkyk punt. Staan mens daar dan is jy op die eskarp van die Drakensberg en kyk jy af op Natal. Daarom ook die naam, Blyde-Vooruitsig omrede hul ‘n blye voorruitsig gehaad het op ‘n nuwe land en ‘n nuwe lewe. Daar is ook te sien ‘n tablo met inligting rondom die terrein.

1.)Afrikanerbakens. Federasie van Afrikaanse Kultuurvereniginge. 1989. Bl 256-258.

2.)G.Preller. Joernaal van ‘n trek. Uit die dagboek van Erasmus Smit. Tafelberg. Die 1988. Bl 97.

Laat 'n boodskap